Centar za Bezbednosne Studije

Osnovni zadatak konzervativnog pokreta u Srbiji 2010. godine je dinamično uključivanje u dijalog sa američkim društvom, koje je sada u rukama levičara i nastojanje da se taj dijalog usmerava u saradnji sa američkim konzervativnim snagama i intelektualcima. Reč je ne samo o ozbiljnom uključivanju konzervativaca u političke razgovore sa SAD, već, istovremeno, i o fundamentalnoj transformaciji tog razgovora sa sadašnjeg plana između dve vlade, na plan srpsko društvo–američko društvo. Naime, odnosi između srpskog i američkog društva su različiti od odnosa između srpske i američke vlade. Srpski konzervativci od početka su učili od američkih konzervativaca. I pored brojnih iskakanja u spoljnoj politici SAD, koja prate poziciju dominantne svetske vojne sile, američko društvo je i danas konzervativnije od većine zapadnoevropskih društava.

Uspostavljanje dijaloga i razumevanja sa američkim društvom je strateški smer za pojačanje međunarodnog položaja Srbije nakon što postane jasno da Srbija nije u planu daljeg proširenja EU. Srbija može biti jedna od svega nekoliko evropskih zemalja koje nisu članice EU (i to je njena najverovatnija perspektiva) i istovremeno ona može biti stabilna, ali samo ako oživi suštinsko društveno savezništvo i razumevanje sa SAD. Sa sadašnjom, gotovo isključivom orijentacijom ka nesamostalnoj evropskoj birokratiji, Srbija je još samo jedna slaba i zavisna istočnoevropska zemlja čije samo postojanje zavisi od dobre volje te birokratije i nagodbi sa njom.

U odnosu Srbije sa Evropom, stvari na realnom planu stoje ovako: EU ima dva paralelna „procesa” koji obuhvataju odnose sa njenim „susedima” (koji se svi nadaju učlanjenju u Uniju). Prvi proces, koji obuhvata zemlje na istočnoj granici EU, jeste Proces stabilizacije i asocijacije, i u njega su, izmedu ostalih, uključene i zemlje „zapadnog Balkana”, to jest zemlje naslednice bivše Jugoslavije i Albanija. Iz tog procesa, 2010. godine svega šest zemalja je ostalo izvan EU (Srbija, Crna Gora, Albanija, Makedonija, Bosna i Hercegovina i Hrvatska). Postoje izgledi da Hrvatska postane članica 2014. godine (samo izgledi, nikako ne i izvesnost), dok je već sada jasno da ostale zemlje ovog procesa verovatno neće biti primljene ni 2020.

Drugi proces je Politika evropskog susedstva, koja obuhvata zemlje na južnoj granici EU, to jest zemlje Severne Afrike, kojima je takode stavljeno u izgled članstvo i koje sprovode „harmonizaciju” sa EU. Sadašnja pozicija stručnjaka i javnog mnjenja u zemljama EU (i stvarna pozicija odlučilaca) je da će se preostale zemlje Procesa stabilizacije i asocijacije (osim, možda Hrvatska) tretirati isto kao zemlje Politike evropskog susedstva, i da je (maglovita) perspektiva njihovog učlanjenja u EU vremenski podudarna sa perspektivom Tunisa ili Maroka.

Srbija, Makedonija, Crna Gora, Albanija i BiH dele evropsku sudbinu Turske, koja je, podsetimo se, zvanično kandidat za članstvo već 10 godina, ali ne postaje član jer, jednostavno, EU je ne vidi kao svoju buduću članicu. „Evropska civilizacijska granica”, zacrtana birokratski u Briselu, određuje zemlje Balkana kao prijateljske i bliske, ali ipak jugoistočne „susede” Evrope, jednake severnoafričkim zemljama. To je stvarnost evropske politike proširenja.

Imajući sve rečeno u vidu, postaje jasna uloga konzervativnih političkih snaga. Levičarska politika na celom Balkanu je jednoznačno i opsesivno usmerena ka evropskoj integraciji. Njena politička sudbina stoga je usko povezana sa sudbinom integracije. Ako se navedena teza o evropskoj perspektivi Balkana pokaže kao istinita, to će označiti epohu političke alternative, to jest konzervativizma, ali samo ako u tom trenutku srpski konzervativci budu u snažnom i živom dijalogu i razumevanju sa istinskim odlučiocem na Balkanu — sa SAD.

U navedenom smislu, prioritet svih prioriteta sadašnjeg rada konzervativnih političkih snaga je radikalna transformacija odnosa sa SAD, počevši od retorike, i početak ozbiljne, kadrovima, resursima i jasnom strategijom opremljene, diplomatije više koloseka prema američkoj državi, ali i prema američkim intelektualcima, kreatorima javnog mnjenja, američkim medijima i — američkim političkim strankama. 

Aleksandar Fatić

Direktor Centra za bezbednosne studije